Буга чейин, 23-октябрда, Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаровдун Майлуу-Суу шаарына болгон иш сапарынын жүрүшүндө жергиликтүү калкка медициналык жардам көрсөтүү шарттарын жакшыртуу маселелери талкууланган.

Мындан аркы пландардын алкагында шаарда 100 орундуу Жалпы дарыгерлик практика борборунун жаңы имаратын куруу маселеси да каралууда. Долбоорду ишке ашыруу Майлуу-Суу шаарынын жана ага чектеш аймактардын тургундары үчүн медициналык кызматтардын жеткиликтүүлүгүн жогорулатууга шарт түзөт.

Тез жардам унаасынын берилиши медициналык мекеменин материалдык-техникалык базасын чыңдоого жана шашылыш чакырууларга ыкчам жооп кайтаруу мүмкүнчүлүгүн кеңейтүүгө багытталган.

Кыргыз Республикасынын архитектуралык тарыхый-маданий мурас объекттерин сактоону, илимий изилдөөнү жана популярдаштырууну камсыз кылуу, аларды жоготууну, бурмалоону жана ээликтен ажыратууну болтурбоо, көрсөтүлгөн объекттерди сактоого меценаттардын жана башка бюджеттен тышкаркы булактардын каражаттарын тартуунун ачык механизмин түзүү максатында, «Тарыхый-маданий мурастарды коргоо жана пайдалануу жөнүндө», «Коммерциялык эмес уюмдар жөнүндө» Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына, КР Конституциясынын 15-беренесинин 5-бөлүгүнө, 21-беренесинин 3-бөлүгүнө, 66, 71-беренелерине ылайык токтом кылынат:

1.Биринчи кезекте сакталууга жана мамлекеттик архитектуралык тарыхый-маданий экспертизадан өтүүгө тийиш болгон архитектуралык тарыхый-маданий мурас объекттеринин тизмеги тиркемеге ылайык бекитилсин.

2. Ушул жарлыктын максаттары үчүн төмөнкүлөр белгиленсин:

1) Тизмекте көрсөтүлгөн объекттерди сактоо боюнча иштер болуп мамлекеттик тарыхый-маданий экспертиза жүргүзүлгөндөн кийин тарыхый-маданий мурастарды коргоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан макулдашылган илимий-долбоордук документтер боюнча объектти коргоонун предметин өзгөртпөстөн аткарылуучу реставрация, консервация, регенерация жана оңдоо, анын ичинде жер титирөөгө каршы бекемдөө саналат деп;

2) Тизмекте көрсөтүлгөн объекттерди коргоонун предмети болуп алардын милдеттүү сакталууга тийиш болгон өзгөчөлүктөрү, анын ичинде мамлекеттик тарыхый-маданий экспертизанын натыйжалары боюнча тарыхый-маданий мурастарды коргоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан аныкталуучу көлөмдүк-мейкиндик жана пландоо чечимдери, фасаддары, материалдары, конструкциялык системасы, декору, тарыхый функциялык багыты жана айлана-чөйрө менен байланышы саналат деп;

3) Тизмекте көрсөтүлгөн объекттердин авариялык техникалык абалы же алардын жер титирөөгө туруктуулуктун колдонуудагы талаптарына ылайык келбеши объектти тарыхый-маданий баалуулугун жоготту деп табуу, Кыргыз Республикасынын республикалык маанидеги тарыхый жана маданий эстеликтеринин мамлекеттик тизмесинен чыгаруу, бузуу (демонтаждоо) же ордун которуу үчүн негиз болуп саналбайт деп. Мындай учурларда аварияга каршы жана консервациялоо иштерин жүргүзүү камсыз кылынат.

3.Тизмекте көрсөтүлгөн архитектуралык тарыхый-маданий мурас объекттеринин сакталышы камсыз кылынсын, ошол эле учурда төмөнкүлөр жөнүндө чечимдерди кабыл алууга жол берилбесин:

1) менчиктештирүү, ээликтен ажыратуу, алмаштыруу, күрөөгө коюу, уставдык капиталга киргизүү, ишенимдүү башкарууга өткөрүп берүү, кийин сатып алуу укугу менен ижарага берүү;

2) тарыхый-маданий баалуулугун жоготту деп табуу, Кыргыз Республикасынын республикалык маанидеги тарыхый жана маданий эстеликтеринин мамлекеттик тизмесинен чыгаруу, коргоо категориясын өзгөртүү, бузуу (демонтаждоо) жана ордун которуу;

3) ушул жарлыктын 2-пунктунун 1-пунктчасында көрсөтүлгөн иштерди кошпогондо, объектти коргоонун предметин, анын көрүнүшүн, көлөмдүк-мейкиндиктик чечилишин же функциялык багытын өзгөртүүчү иштерге уруксаттарды берүү жана долбоордук документтерди макулдашуу;

4) Тизмекте көрсөтүлгөн объекттерди сактоо боюнча иштерди кошпогондо, тизмекте көрсөтүлгөн объекттердин аймактарынын жана аларды коргоо зоналарынын чегинде жер тилкелерин берүү жана курулушка уруксаттарды берүү.

4.Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына, анын ичинде Бишкек жана Ош шаарларынын мэрияларына тизмекте көрсөтүлгөн, муниципалдык менчикте турган же тиешелүү аймакта жайгашкан объекттерге карата ушул жарлыкты жетекчиликке алуу сунушталсын.

5.Кыргыз Республикасынын министрлер кабинети:

1) Тизмекте көрсөтүлгөн объекттердин укуктук статусун, менчик ээсин (баланс кармоочусун), техникалык абалын, коргоо милдеттенмелеринин жана бекитилген коргоо зоналарынын бар экендигин аныктоо менен инвентаризациялоону жүргүзсүн;

2) Тизмекте көрсөтүлгөн, Кыргыз Республикасынын республикалык маанидеги тарыхый жана маданий эстеликтеринин мамлекеттик тизмесине киргизилбеген объекттерге мамлекеттик тарыхый-маданий экспертиза жүргүзүүнү уюштурсун жана анын натыйжалары боюнча Кыргыз Республикасынын өкмөтүнүн 2002-жылдын 20-августундагы № 568 «Кыргыз Республикасынын тарыхый-маданий мурас объекттерин эсепке алуу, коргоо, реставрациялоо жана пайдалануу жөнүндө жобону бекитүү тууралуу» токтомуна өзгөртүүлөрдү киргизсин;

3) республикалык маанидеги тарыхый-маданий мурас объекттерин мамлекеттик менчикти менчиктештирүү программаларынан чыгарсын жана Кыргыз Республикасынын министрлер кабинетинин чечимдерине тиешелүү өзгөртүүлөрдү киргизсин;

4) өзүнүн чечимдерин ушул жарлыкка ылайык келтирсин;

5) бул жарлыктан келип чыгуучу башка чараларды көрсүн.

6.Бул жарлыктын 5-пунктунда каралган иш-чараларды каржылоо тиешелүү жылга республикалык бюджетте ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар үчүн каралган каражаттардын жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен тыюу салынбаган башка булактардын, анын ичинде «Кыргыз Республикасынын тарыхый-маданий объекттерин сактоо жана реставрациялоо боюнча фонд» коомдук фондунун каражаттарынын чегинде ишке ашырылат деп белгиленсин.

Тургундар социалдык колдоо, медициналык жардам, турак жай менен камсыз кылуу, жер жана мүлк талаштары, алимент өндүрүү, ошондой эле жол инфраструктурасынын абалы жана туристтик объектилерди өнүктүрүү маселелерин көтөрүштү. Ошондой эле кылмыш иштерине жана укук коргоо органдарынын аракеттерине байланыштуу кайрылуулар да айтылды.

Мамлекет башчысы жарандардын кайрылууларын тиешелүү министрликтер менен ведомстволорго иштеп чыгууну, ошондой эле кылмыш иштерин жана мүлк талаштарын объективдүү кароону камсыз кылууну тапшырды. Айрым маселелер боюнча зарыл текшерүүлөрдү жүргүзүп, мыйзамдардын алкагында чечимдерди кабыл алууну талап кылды.

1 of 9

Мамлекет башчысына маалымдалгандай, райондун өнөр жай өндүрүшүнүн көлөмү 2021-жылдагы 1 млрд 239,1 млн сомдон 2025-жылы 3 млрд 427,3 млн сомго чейин өскөн. 2026-жылдын тогуз айында бул көрсөткүч 3 млрд 202,5 млн сомду түзгөн. Үстүбүздөгү жылдын жыйынтыгы боюнча өнөр жай өндүрүшүнүн көлөмү 4 млрд 270 млн сомго чейин көбөйөрү күтүлүүдө. 2021-жылга салыштырмалуу өсүү темпи 276,6%ды түзгөн.

2021–2026-жылдары райондо төрт мектеп, төрт бала бакча, эки маданият үйү, аэропорт, үч спорт объектиси, беш фельдшердик-акушердик пункт, эки айылдык китепкана жана төрт административдик имаратты камтыган 33 объект пайдаланууга берилип, капиталдык оңдоодон өткөрүлгөн.

Бул мезгилде ишкерлер тарабынан сегиз объект пайдаланууга берилген. Тартылган инвестициялардын көлөмү 160,2 млн сомду түзүп, 86 жумуш орду түзүлгөн. Алардын катарында беш тигүү цехи, мал союучу ишкана жана эмерек цехи бар.

2026-жылы жалпы инвестиция көлөмү 133 млн сомду түзгөн үч долбоорду ишке ашыруу башталган. Анын алкагында 48 жумуш ордун түзүү каралган. Долбоорлордун катарына бир көмүр кенин өздөштүрүү жана эки асфальт-бетон заводун куруу кирет.

Ирригация тармагында 2021–2025-жылдары 15,5 млн сом өздөштүрүлсө, 2026-жылы тиешелүү иштерге кошумча 10,5 млн сом бөлүнгөн.

Республикалык бюджеттин жана Жалал-Абад облусун өнүктүрүү фондунун каражаттарынын эсебинен Тогуз-Торо райондук маданият үйүнүн фасады капиталдык оңдоодон өткөрүлүүдө. Долбоордун наркы 25 млн сомду түзөт.

Жалал-Абад облусун өнүктүрүү фондунун жана «Сармат» ЖЧКсынын колдоосу менен ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү балдар үчүн «Аракет» реабилитациялык борбору курулган. Ички жабдууларды жана эмеректерди сатып алуу Тогуз-Торо районун өнүктүрүү фондунун эсебинен каржыланган. Долбоордун жалпы наркы 18 млн сомду түзөт.

Учурда Арал айылында 75 орундуу «Айзирек» бала бакчасынын курулушу уланууда. Долбоорду ишке ашырууга республикалык бюджеттен 43,7 млн сом бөлүнгөн.

Карл-Маркс айылында 150 орундуу «Саймалуу-Таш» № 11 орто жалпы билим берүү мектебинин курулушу жүрүүдө. Аны каржылоого Кыргыз Республикасынын Турукташтыруу фондунан 106 млн сом каралган.

Ошондой эле Дөдөмөл айылында 70 орундуу «Наристе» бала бакчасынын курулушу уланууда. Долбоордун наркы 49,8 млн сомду түзөт, каржылоо республикалык бюджеттин эсебинен жүргүзүлүүдө.

Райондун аймагында ири инфраструктуралык долбоорлор ишке ашырылууда. Алардын бири — жалпы долбоордук кубаттуулугу 912 МВт болгон үч гидроэлектр станциясын камтыган Казарман ГЭСтер каскадын куруу.

Мындан тышкары, Тогуз-Торо районунун аймагы аркылуу курулуп жаткан «Кытай — Кыргызстан — Өзбекстан» темир жолунун 70 чакырымдык бөлүгү өтөт.

Кошумча каржылоону талап кылган долбоорлордун катарында Казарман айылында болжолдуу наркы 110 млн сом болгон автобекет куруу, ошондой эле Түндүк — Түштүк альтернативдүү автомобиль жолунун боюндагы Каргалык айыл аймагында муниципалдык мал базарын ачуу белгиленген. Акыркы долбоордун алдын ала наркы 50 млн сомду түзөт.

Ошондой эле А. Жакишов атындагы Жалпы дарыгерлик практика борборунун имаратын капиталдык оңдоодон өткөрүү каралган. Долбоордун болжолдуу наркы 117 млн сом.

Ирригация тармагында 800 га жерди сугат суу менен камсыздоого мүмкүндүк бере турган «Кара-Талаа» каналын курууну баштоо зарылдыгы белгиленген. Долбоордун алдын ала наркы 400 млн сомду түзөт.

Мындан тышкары, 2 456 га жерди сугарууга мүмкүндүк бере турган «Ак-Күп» каналын куруу пландалууда. Долбоордун сметалык наркы биринчи этап үчүн 440 млн сомду, экинчи этап үчүн 560 млн сомду түзөт.

Дагы бир артыкчылыктуу долбоор — Казарман айылын таза ичүүчү суу менен камсыз кылуу жана саркынды сууларды чыгаруу системасын калыбына келтирүү. Долбоордун болжолдуу наркы 300 млн сомду түзөт.

2021-жылдан 2026-жылга чейинки мезгилде райондо 43,4 чакырым жол асфальтталган.

Агартуу министри Догдуркүл Кендирбаеванын айтымында, мугалимдердин айлык акысы жогорулагандан кийин мектептерде бош орундар үчүн атаандаштык күчөгөн. Бирок пенсия курагындагы мугалимдерди Эмгек кодексинин талаптарына ылайык, өз ыктыяры менен жумуштан кетмейинче кызматтан бошотуу кыйын болууда.

“Айлык акы жогорулагандан кийин эч кимдин кеткиси келбей калды. Тескерисинче, орун берүүнү талап кылып жатышат. Пенсия курагындагы мугалимдердин арасында 68–70 жашка чыккандар да бар. Ал эми Нарын сыяктуу бийик тоолуу аймактарда пенсия курагы 45–50 жаштан башталат”, — деди министр.

Министр белгилегендей, пенсия курагындагы мугалимдерди жумуштан бошотуу боюнча чечимдер сот аркылуу жокко чыгарылып, алар кызматтарына кайра калыбына келтирилген учурлар да бар. Ошондуктан бул маселени чечүү үчүн Эмгек кодексине өзгөртүү киргизүү зарыл.

Буга жооп кылып, президент кезекте турган жаш мугалимдер көп болсо, маселени мыйзамдык негизде чечүү керектигин белгиледи.

“Анда Эмгек кодексин өзгөртөлү. Жогорку Кеңеш менен биргеликте иштеп чыгып, карагыла. Бул маселени мыйзам менен чечели”, — деди Садыр Жапаров.

Транспорт жана коммуникациялар министрлигинин маалыматына караганда, эл аралык маанидеги бул жол оор жүк ташуучу унаалардын коопсуз жана үзгүлтүксүз жүрүүсүнө ылайыкташтырылып курулууда. Жолдун жүрүүчү бөлүгүнө калыңдыгы 9 сантиметр болгон төмөнкү жана 6 сантиметрлик үстүңкү асфальт катмары төшөлөт.

Мындан тышкары, жолдун эки тарабына туурасы үч метрден болгон тротуарлар жана веложолдор курулат. Учурда жумуштарга 120 атайын техника жана 150 кызматкер тартылган.

Долбоордо төрт көпүрө куруу каралган. Алардын үчөө толугу менен бүткөрүлүп, төртүнчүсүндө курулуш иштери улантылууда.

Автожолдун жаңыланышы транспорттук байланышты жакшыртып, унаалардын өтүү мүмкүнчүлүгүн жогорулатууга жана жол кыймылынын коопсуздугун камсыз кылууга багытталган.

Жолугушууда социалдык колдоо, пенсиялык камсыздоо, алимент өндүрүү, турак жай менен камсыз кылуу, жол жана спорт инфраструктурасын өнүктүрүү, ишкерликти жана айыл чарбасын колдоо маселелери көтөрүлдү. Ошондой эле жер талаштарына, жарандардын укуктарын коргоого жана айрым укук бузууларды териштирүүгө байланыштуу кайрылуулар айтылды.

Президент тиешелүү мамлекеттик органдарга пенсиялык камсыздоо, алимент төлөө жана социалдык жардам көрсөтүү маселелери боюнча кайрылууларды кароону тапшырды. Жер жана мүлк талаштарына, ошондой эле мүмкүн болгон укук бузууларга байланыштуу айрым кайрылуулар боюнча зарыл текшерүүлөрдү жүргүзүүнү жана мыйзамдардын алкагында чараларды көрүүнү талап кылды.

Инфраструктураны өнүктүрүүгө, жолдорду жакшыртууга, спорт аянтчаларын курууга жана ишкерлер үчүн шарттарды түзүүгө өзгөчө көңүл бурулду.

Президент жергиликтүү бийлик органдарына жеңилдетилген насыя берүү, турак жай көйгөйлөрүн чечүү жана жер тилкелерин пайдаланууну тартипке келтирүү маселелерин иштеп чыгууну тапшырды. Ошондой эле билим берүү мекемелериндеги шарттарды жакшыртуу жана айыл чарба демилгелерин колдоо маселелери да каралды.