3-июнда Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы Ассамблеясы Кыргыз Республикасынын тышкы саясаты үчүн маанилүү окуя болуп калган чечим кабыл алды. Добуш берүүнүн жыйынтыгында Кыргызстан 2027–2028-жылдарга Бириккен Улуттар Уюмунун Коопсуздук Кеңешинин убактылуу мүчөсү болуп шайланып, Азия-Тынч океан тобундагы атаандаштыкта жеңишке жетишти. Өлкө тарыхындагы эң ири дипломатиялык жетишкендиктердин бирине карата Атайын жана Ыйгарым укуктуу Кичи Элчи Төлөн Турганбаевдин пикирин сунуштайбыз.
Бул көз карандысыз Кыргызстандын тарыхында биринчи жолу өлкө эл аралык тынчтыкты жана коопсуздукту камсыз кылуу үчүн жооптуу болгон БУУ системасындагы башкы органда орун алган учур болуп саналат. 2027-жылдын 1-январынан тартып республика өз мандатын 2026-жылдын аягында аяктап жаткан Пакистандан өткөрүп алат.
Бул жыйынтыкка алып келген жол бир нече жылга созулуп, ырааттуу жана көп катмарлуу дипломатиялык иштин үлгүсү болду. Кыргызстандын кампаниясы башынан эле формалдуу арыз катары эмес, өлкөнү глобалдык деңгээлде илгерилетүүгө багытталган стратегия катары түзүлгөн. Бишкек өзүнүн талапкерлигин анча байкалбаган деңгээлден эл аралык күн тартибиндеги толук кандуу факторго айланта алды.
Ийгиликтин негизги факторлорунун бири Борбор Азия өлкөлөрүнүн консолидацияланган позициясынын калыптанышы болду. Казакстан, Өзбекстан, Тажикстан жана Түркмөнстандын колдоосу туруктуу добуш базасын камсыздап, Кыргызстандын сүйлөшүү позициясын кыйла күчөттү. БУУ шартында регионалдык биримдик сейрек кездешкен көрүнүш болгондуктан, бул олуттуу артыкчылыкка айланды.
Мындан кем эмес маанилүү ролду туура түзүлгөн саясий баяндоо ойнойт. Кыргызстан адилеттүү өкүлчүлүк идеясын ырааттуу илгерилетип, өлкө буга чейин Коопсуздук Кеңешине эч качан мүчө болбогонун баса белгиледи. Бул аргумент эл аралык мамилелердин кыйла инклюзивдүү жана тең салмактуу системасын жактаган Глобалдык Түштүк мамлекеттеринин арасында өзгөчө колдоо тапты.
Натыйжага жетүүдөгү чечүүчү роль Тышкы иштер министрлигинин системалуу ишине таандык. Кампания кеңири өлкөлөрдү жана региондорду камтыган комплекстүү процесс катары уюштурулду. Кыргыз дипломатиялык өкүлчүлүктөрү Африка, Латын Америкасы, Жакынкы Чыгыш жана Азия мамлекеттери менен активдүү иш алып барышты — дал ушул аймактарда көп учурда керектүү добуш көпчүлүгү калыптанат.
Маанилүү элемент катары Кыргызстандын эл аралык күн тартибинде туруктуу катышуусу болду. Өлкө БУУнун аянтчаларын, көп тараптуу форумдарды жана эки тараптуу байланыштарды өз талапкерлигин илгерилетүү үчүн активдүү колдонду. Дипломатиянын ийкемдүүлүгү жана БУУ мүчө мамлекеттеринин маанайындагы өзгөрүүлөргө ыкчам жооп кайтаруу жөндөмү добуш берүүнүн акыркы этабында олуттуу роль ойноду.
Жогорку саясий жетекчиликтин аракеттери өзгөчө маанилүү болду. Президент Садыр Жапаров дүйнөлүк лидерлерге кайрылып, глобалдык чыңалуунун өсүшү фонунда Коопсуздук Кеңешинде адилеттүү өкүлчүлүктүн зарылдыгын баса белгилеп, Кыргызстандын талапкерлигин жеке өзү илгерилетти.
Кыргызстан ошондой эле тең салмактуу тышкы саясий багытты түзө алды. Өлкө өзүн бейтарап жана конструктивдүү мамлекет катары көрсөтүп, бул позиция аны өнүккөн да, өнүгүп келе жаткан да өлкөлөр үчүн, ошондой эле ар кандай геосаясий топтор үчүн кабыл алынуучу талапкерге айлантты.
Добуш берүү катуу атаандаштык шартында өткөндүктөн, Кыргызстандын жеңиши өзгөчө мааниге ээ болду. БУУга мүчө мамлекеттер иш жүзүндө өкүлчүлүктү жаңыртуу жана кеңейтүү багытын тандап, буга чейин Коопсуздук Кеңешинде көрсөтүлбөгөн өлкөнү колдошту. Бул глобалдык саясатта чакан жана орто мамлекеттердин ролунун күчөп жаткан кеңири тенденциясын чагылдырат.
Өзгөчө көңүл бурчу жагдай — добуштардын олуттуу бөлүгү Глобалдык Түштүк өлкөлөрүнөн келди. Бул Кыргызстандын ошол региондордогу дипломатиялык ишинин жогорку натыйжалуулугун жана анын тышкы саясий багытына болгон ишенимдин өсүп жатканын көрсөтөт.
Коопсуздук Кеңешине шайлануу Кыргызстандын алдына жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачат. Өлкө эл аралык коопсуздуктун негизги маселелери боюнча чечим кабыл алуу процессине түздөн-түз катышып, өз демилгелерин илгерилетүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болот. Бишкек буга чейин эле эл аралык коопсуздук, туруктуу өнүгүү, чыр-чатактарды алдын алуу жана чакан жана өнүгүп келе жаткан мамлекеттердин кызыкчылыктарын коргоо маселелерине көңүл бурарын билдирген.
Ошол эле учурда Коопсуздук Кеңешине мүчөлүк олуттуу жоопкерчиликти да талап кылат. Кыргызстан дүйнөлүк татаал кризистерди талкуулоого катышып, тең салмактуу позицияларды иштеп чыгып, дүйнөнүн алдыңкы державалары менен өз ара аракеттенүүгө тийиш болот.
Коопсуздук Кеңешине шайлануу Кыргызстандын тышкы саясатынын жетилгендигине берилген сыноо сыяктуу болду жана бул сыноону өлкө ийгиликтүү өттү. Кампания республиканын амбициялуу максаттарды коюп гана тим болбостон, аларга ырааттуу жана кесипкөй дипломатия аркылуу жетүү жөндөмүн көрсөттү.
Эми Кыргызстандын алдында жаңы милдет – жетишилген ийгиликти иш жүзүндө тастыктоо турат. Өлкө 2027–2028-жылдары өз мандатын канчалык натыйжалуу ишке ашыра турганына анын келечектеги ролу жана глобалдык саясаттагы орду көз каранды болот.
Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы Ассамблеясынын тарыхый чечими жыйынтык эмес, жаңы этаптын башталышы болуп калды, бул этапта Кыргызстан эл аралык коопсуздук системасында жооптуу жана активдүү катышуучу катары өзүн көрсөтүүгө тийиш.
