Президент Садыр Жапаровдун БУУнун Башкы Ассамблеясындагы 81-сессиясындагы сөзүнөн кийин, Кыргызстан бара-бара Борбор Азия боюнча адистерге гана белгилүү өлкө болуудан калып баратат деген пикир калыптанды. Бүгүнкү күндө биз эл аралык маанилүү маселелер боюнча өз көз карашы бар жана аларды чечүүгө катышууга даяр мамлекет катары тааныла баштадык.
Мен үчүн бул сөздүн эң маанилүү жагы — дүйнөдө ансыз деле жетиштүү болгон көйгөйлөрдү тизмектөө эмес, Кыргызстандын тынчтыкка, сүйлөшүүлөргө жана кызматташтыкка умтулуусун көрсөткөндүгү болду. Ири жана кубаттуу мамлекеттер күч колдонуу жана ультиматумдар тилин тандап жаткан чакта, биздин республиканын позициясы сарамжалдуу жана салмактуу көрүнөт.
Кыргызстандын 2027–2028-жылдарга карата БУУнун Коопсуздук Кеңешинин убактылуу мүчөсү болуп биринчи жолу шайланышы — өзгөчө сыймыктана турган көрүнүш. Катардагы жаран үчүн бул жөн гана дипломатиялык жаңылык эмес, тескерисинче, өлкөбүзгө карата сый-урматтын жана ишенимдин белгиси. Жүз кырктан ашык мамлекеттин Кыргызстандын талапкерлигин колдоп добуш бериши — дүйнө коомчулугу биздин өлкөнү ишенимдүү жана жоопкерчиликтүү өнөктөш катары кабыл алаарын билдирет.
Президенттин бир гана Кыргызстан жөнүндө эмес, жалпысынан Борбордук Азия тууралуу да сөз кылганы маанилүү. Жакынкы убакка чейин биздин аймак кошуналардын ортосундагы талаш-тартыштар жана кыйынчылыктар менен байланыштуу көп айтылчу. Бүгүнкү күндө абал өзгөрүүдө. Аймактагы өлкөлөр өз ара макулдашууга жана маселелерди биргелешип чечүүгө жөндөмдүүлүгүн барган сайын көбүрөөк көрсөтүүдө, ал эми бул процесстерде Кыргызстандын көрүнүктүү роль ойноп жатканын көрүү кубандырат.
Айлана-чөйрө жана климаттын өзгөрүшү маселелери да өзгөчө көңүл бурууга татыктуу. Кыргызстандын калкы адамдар үчүн мөңгүлөрдүн эриши, суу тартыштыгы жана Ысык-Көлгө байланыштуу көйгөйлөр жөн гана абстракттуу кооптонуулар эмес, реалдуу маселелерге айланганына бир топ убакыт болду. Ошондуктан, бул темалардын эң жогорку эл аралык деңгээлде көтөрүлүп жатканы чоң мааниге ээ. Президент Ысык-Көлдү коргоо жана тоолуу өлкөлөр туш болгон кыйынчылыктарга дүйнөлүк коомчулуктун көңүлүн буруу жөнүндө сөз кылганда, биздин мамлекет башчысы чындыгында, биздин балдарыбыздын жана неберелерибиздин келечеги тууралуу айтып жатат. Садыр Жапаров аманат наркын жамы дүйнөгө эскертип, келечке алдында биздин жоопкерчиликти эскертти. Тынчтык, табият маселелерин чечүүдө кыргыздардын аманат наркы башкы дипломатиялык стратагемага айланууга тийиш.
Менин оюмча, бул кайрылуунун негизги мааниси — Кыргызстандын өз мүмкүнчүлүктөрүнө болгон ишениминин арта баштаганында. Эгер мурда биз негизинен ири державалардын, кубаттуу топтордун чечимдерине карап келген болсок, бүгүнкү күндө өз демилгелерибизди сунуштап, глобалдык маселелерди чечүүгө катышып жана эл аралык күн тартибине таасир этүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болуудабыз.
Албетте, алдыда дагы арбын иштер турат. Жөн гана жаркын билдирүүлөр жетишсиз. Ошентсе да, байкалып жаткан тенденция кубандырат. Кыргызстан барган сайын көрүнүктүү, өзүнө ишенимдүү жана кадыр-барктуу мамлекетке айланып баратат. Президенттин БУУнун Башкы Ассамблеясындагы сөзүнөн ушул негизги тыянак келип чыгат десек болот.
Катардагы жаран катары мен бул сөздүн негизги маанисин мындайча түшүндүм: дүйнө биздин өлкөнүн үнүнө кулак сала баштады. Бул Кыргызстандын глобалдык окуяларга жөн гана реакция кылуу менен чектелбестен, алардын багытын аныктоого да салым кошуу үчүн реалдуу мүмкүнчүлүгү бар экенин билдирет. Чакан мамлекет үчүн бул — олуттуу жетишкендик жана эл аралык аренада биздин дипломатиянын ордуна карата оптимизмге жүйөлүү себеп.
Замирбек Мамбетжунусов, Ош мамлекеттик университетинин профессору
