Кыргызстан акыркы жылдары дүйнөлүк туристтик айдыңда таанылып, чет өлкөлүк саякатчылардын кызыгуусун арттырууда. Тянь-Шань тоолору, кооз көлдөрү, көчмөн маданияты жана улуттук салттары өлкөнүн туристтик потенциалын арттырып, эл аралык деңгээлде өзгөчө багыт катары таанылышына өбөлгө болууда.
Министрлер Кабинетине караштуу Туризмди өнүктүрүү боюнча мамлекеттик агенттиктин маалыматына ылайык, 2024–2026-жылдары өлкөнүн туристтик потенциалына болгон эл аралык кызыгуу кыйла жогорулаган. Кыргызстандын айрым аймактары жана туристтик продуктулары абройлуу эл аралык басылмалардын тандоолоруна, эксперттик рейтингдерге, туристтик сыйлыктарга жана эл аралык сынактарга киргизилген. Бул көрүнүш өлкөнүн жаратылыш байлыктары менен маданий мурастары дүйнөлүк коомчулуктун көңүлүн буруп жатканын көрсөтөт. Бийик тоолорду кыдырып, мөңгүлөр менен курчалган өрөөндөрдө жөө жүрүш жасоого, ат менен жайлоолорду аралап, боз үйдө түнөп, көчмөн элдин жашоо-турмушу жана каада-салттары менен жакындан таанышууга болот. Дал ушул өзгөчөлүктөр өлкөнүн эл аралык туристтик рыноктогу мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүүдө.
Кыргызстандын туристтик потенциалына болгон кызыгуунун өсүшү эл аралык рейтингдерден жана абройлуу басылмалардын тандоолорунан да байкалат. Мисалы, 2024-жылы британиялык The Guardian гезити Жибек жолу боюндагы он өлкөнүн тарыхый жана маданий жайларын камтыган тизмесине Ысык-Көлдү киргизип, аны тогузунчу орунда көрсөткөн. 2025-жылы Кыргызстанга болгон кызыгуу дагы кеңейди. Америкалык Condé Nast Traveler басылмасы өлкөнүн Каракол шаарын дүйнөдөгү саякаттоо үчүн сунушталган 25 жердин тизмесине, ошондой эле Азиядагы мыкты багыттардын катарына киргизген. Ал эми британиялык Financial Times гезити Кыргызстанды 2025-жылы жасоого арзый турган 50 саякаттын тизмесине кошкон. Бул тандоолордо өлкөнүн тоо туризми, жаратылышы жана саякатчыларга сунуштаган өзгөчө мүмкүнчүлүктөрү маанилүү орунду ээлеген.
Vogue журналынын редакторлору Кыргызстанды 2025-жылы өздөрү барып көргөн мыкты жерлердин тизмесине киргизишкен. Басылма өлкөнү атчан саякаттар, тоо маршруттары жана боз үйлөрдө жашап көрүү мүмкүнчүлүктөрү аркылуу тааныткан. Мындан тышкары, Россиянын Russian Traveler Awards туристтик сыйлыгынын «Чет өлкөлүк багыт» номинациясында Кыргызстан онлайн добуш берүүдө экинчи орунду ээлеген.
Кыргызстандын туристтик мүмкүнчүлүктөрүн жайылтууда жөө жүрүү маршруттары да өзгөчө мааниге ээ. 2025-жылы National Geographic басылмасы Кыргызстандын аймагындагы Kyrgyz Nomad Trail маршрутун Борбордук Азиядагы эң узун жөө жүрүү жолдорунун бири катары таанытып, анын узундугун болжол менен 2 миң чакырым деп көрсөткөн. Мындай маршруттар тоо туризмин өнүктүрүү менен катар өлкөнүн алыскы аймактарын саякатчыларга таанытууга шарт түзөт.
Ал эми 2026-жылы эл аралык баалоолор дагы бир катар маанилүү көрсөткүчтөр менен толукталды. Much Better Adventures компаниясынын эксперттери түзгөн жеке саякатчылар үчүн укмуштуу окуялуу туризм багыттарынын рейтингинде Кыргызстан биринчи орунду ээлеген. Бул баалоодо туристтик инфраструктура, баалар, визалык жеткиликтүүлүк, коопсуздук, биологиялык ар түрдүүлүк, жөө жүрүү маршруттары, саякатчылардын пикирлери жана брондоолордун динамикасы сыяктуу көрсөткүчтөр эске алынган.
Ушул эле жылы The Independent басылмасы Кыргызстанды эс алуу үчүн сунушталган 14 мыкты багыттын жана саякатчылар арасында кызыгууну жаратып жаткан жети туристтик багыттын тизмесине киргизген. Басылманын башка материалында Тянь-Шань тоолорундагы жөө жүрүштөр да дүйнөдөгү популярдуу туристтик тенденциялардын бири катары белгиленген. Ал эми Vogue журналы Кыргызстанды 2026-жылы саякаттоо үчүн сунушталган дүйнөдөгү 12 мыкты жердин катарына кошкон. Бул материалдарда Соң-Көл, бийик тоолуу пейзаждар, атчан маршруттар жана көчмөн маданияты өзгөчө белгиленген.
Кыргызстанга гана эмес, анын айрым туристтик аймактарына да өзүнчө баа берилүүдө. Мисалы, 2026-жылдагы Not Hot List тизмесинде Тянь-Шань тоолору массалык туризмден тышкаркы келечектүү он багыттын арасында экинчи орунду ээлеген. Бул жерде экинчи орун бүтүндөй Кыргызстанга эмес, Тянь-Шань тоо системасына берилгенин белгилей кетүү зарыл. Мындай баалоо өлкөнүн табигый аймактарын туристтерге кеңири таанытууга жана саякатчылардын агымын белгилүү жайлар менен гана чектебөөгө мүмкүнчүлүк берет.
Кыргызстандын эл аралык деңгээлде таанылышы туристтик багыттар менен гана чектелбейт. 2026-жылы кыргыз көчмөн мурасы тууралуу «Hidden Travel Surprises in the Land of Nomads» аттуу тасма Wanderlust Visions сынагынын «Видео» категориясында биринчи орунду алган. Бул сыйлык өлкөнүн расмий туристтик багытына эмес, Кыргызстан тууралуу тартылган тасмага берилген. Ошентсе да, мындай иштер улуттук маданиятты, жаратылышты жана жергиликтүү жашоо образын эл аралык аудиторияга жеткирүүдө маанилүү роль ойнойт.
Мындан тышкары, PATWA International Travel Awards уюмунун кеңеши жана башкармалыгы Кыргызстанга «Жылдын туристтик багыты – көчмөн мурасы» (Destination of the Year – Nomadic Heritage) сыйлыгын, ошондой эле туризмди мамлекеттик башкаруудагы жетишкендиктери үчүн Евразия аймагындагы атайын сыйлыкты ыйгарууну бекиткен. Бул сыйлыктарды тапшыруу аземи 2027-жылдын 17-мартына белгиленген. Демек, буларды азырынча тапшырылып бүткөн сыйлыктар катары эмес, алууга бекитилген сыйлыктар катары көрсөтүү туура болот.
Эл аралык басылмалардын жана эксперттердин Кыргызстанга көңүл бурушу кокусунан эмес. Бүгүнкү күндө көптөгөн саякатчылар эл көп чогулган туристтик борборлордон тышкары, табият менен жакын болууну, өзгөчө маршруттарды басып өтүүнү жана жергиликтүү элдин маданияты менен таанышууну каалашат. Кыргызстан дал ушундай суроо-талапка жооп бере алган өлкөлөрдүн бири. Анын тоолуу аймактары, алыскы жайлоолору, тунук көлдөрү жана көчмөн маданияты саякатчыларга күнүмдүк жашоодон айырмаланган таасирлерди тартуулайт. Ысык-Көл, Соң-Көл, Көл-Суу, Сары-Челек жана Алай өрөөнү сыяктуу аймактар өлкөнүн туристтик мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүүгө чоң салым кошо алат. Бул жерлердин ар бири өзүнө гана мүнөздүү жаратылышы жана маданий өзгөчөлүктөрү менен айырмаланат. Аларга жөө жүрүү, атчан саякат жана этнографиялык маршруттарды кошуу аркылуу туристтерге ар тараптуу кызматтарды сунуштоого болот.
Туризмдин өнүгүшү өлкөнүн аймактары үчүн да экономикалык мүмкүнчүлүктөрдү ачат. Туристтердин кызыгуусу Бишкек жана Ысык-Көл менен гана чектелбестен, башка аймактарга да багытталса, жергиликтүү калктын киреше табуусуна, чакан ишкердиктин өнүгүшүнө жана жаңы жумуш орундарынын түзүлүшүнө шарт түзүлөт. Конок үйлөрүн ачуу, улуттук тамак-аштарды сунуштоо, кол өнөрчүлүк буюмдарын сатуу, атчан саякаттарды уюштуруу жана жергиликтүү гид катары кызмат көрсөтүү айыл тургундары үчүн кошумча киреше булагына айлана алат.
Туристтик инфраструктураны өнүктүрүү экологиялык талаптар менен коштолууга тийиш. 2024–2026-жылдардагы эл аралык рейтингдер, редакциялык тандоолор жана сыйлыктар Кыргызстан дүйнөлүк туристтик рынокто өз ордун бекемдөөгө олуттуу мүмкүнчүлүккө ээ экенин көрсөтөт. Бирок эл аралык таанылуу өзүнөн өзү эле экономикалык өсүштү камсыз кылбайт. Аны өлкөнүн аймактарын өнүктүрүүгө, инвестиция тартууга, жаңы жумуш орундарын түзүүгө жана жергиликтүү калктын жашоо шарттарын жакшыртууга багыттоо зарыл.
Вера БЕДЕЛБЕК, «Кыргыз Туусу».
